Jazzgedichten : de bundel Blue Notebook van Willem M.Roggeman

cd notebook

Guy Van Hoof

Terwijl ik luister naar de opzwepende muziek van Wayne Shorter op het Blue Note label, met trompettist Freddie Hubbard en Mc Coy Tyner aan de piano, en het Red Garland Quintet met Coltrane op tenor sax, lees ik langzaam de bundel Blue Notebook waarmee Willem Roggeman 23 jazzgedichten bundelde.

Een uitgave van boekhandel-antiquariaat Demian in Antwerpen, vierkant formaat, mooie vormgeving, in een blauw dat bij de titel past -die natuurlijk verwijst naar het bekende label. De titels van de gedichten staan in een grote letter onderaan de pagina verticaal. Die lay-out bepaalt voor een deel mee de sfeer waarin je deze bundel leest, de 'mood' om zo te zeggen en die is in dit geval wel erg belangrijk. De omslagfoto toont de dichter in gezelschap van de Amerikaanse jazzdichter Ted Joans in juli 1973 in Brussel.Twee citaten voorin zijn overigens van Joans: Jazz is my religion, en Jazz must be a woman. De toon is gezet, de introductie gespeeld. Ook Simon Vinkenoog doet een duit in het zakje. In zijn voorwoord verwijst hij naar het debuut van Roggeman die n 1958 op 22-jarige leeftijd een bundel publiceerde met de haast profetische titel Rhapsody in blue.

Deze bundel is dus een ode aan de jazzmuziek,of jazzmusici. Het zijn vaak dezelfde namen die je overal weer tegenkomt en die de geschiedenis van jazz hebben bepaald. Bekende namen defileren hier, die boven de anderen uitstaken of vernieuwend waren, die durfden en grenzen verlegden, al zijn er zovele anderen die in het donkere landschap van de muziek niet wisten te overleven, niet sterk genoeg waren. Jazz heeft roots in de slavernij, de rassendiscriminatie in het Zuiden,vernedering en achteruitstelling, daarnaast  waren er de kleine clubs en café's waar muzikanten broederlijk tot in de vroege uurtjes speelden.

Met het eerste gedicht zitten we in de herfst, in New York met gedachten gewijd aan Parker en de glans van de sensuele stem van Sarah Vaughan. Wanneer het herfst is moet je in N.Y. zijn, poneert de dichter, zoals de lente bij uitstek een Parijse aangelegenheid is. Herfst is gelijk aan heimwee, even achterom kijken of stilstaan. Het gedicht is een liefdesverklaring: 'Wie hier ooit geweest is, blijft doof / voor de roep van alle andere steden. ' (p.10) In het volgende spelen Mulligan en Webster samen, want jazz is bovenal een dialoog tussen individuele spelers, solisten die aan bod willen komen maar de discipline en de groepsgeest bezitten om harmonisch in elkaars ritme op te gaan en te converseren. Samen klaren ze de klus. Dàt maakt jazz tot iets unieks. Bij het Modern Jazz Quartet is dat bij uitstek aanwezig, bijna als een vorm van kamermuziek: 'Het Modern Jazz Quartet brengt Jazz als kamermuziek, als een genadig moment dat er altijd was tijdens het lezen, eenzaam in een kamerjas. Dit zwijgen houdt hen 22 jaar lang samen. ' (p. 14) Skating in Central Park, naar het gelijknamige stuk van het M.J.Q. roept niet alleen de sfeer op van New York maar ook het typische multiculturele klimaat en de artistieke vrijheidsdrang, wat Roggeman in het gedicht Broadway Bossa Nova de 'poly-ritmische samenstelling' noemt (p.25) De schaatsers die zwijgend over het ijs bewegen, net zo in zichzelf opgaand als de musici. 'Hij hing zijn saxofoon op aan de maansikkel', of 'Zij ziet een bed in de bomen hangen', of nog 'Dan blaast zij in haar handen/ tot zij helemaal van glas worden/ en breken', en 'Daarna ontsteekt hij in het geheim/ de verwonderde lampen van de tijd' : de poëtische beelden zitten in elk gedicht verscholen en leggen er een fluweelachtige patine over.

Billie's Blues, over de mytische zangeres, is een van de mooiste van de bundel, aangrijpend en met veel bluesgevoel. Roggeman raakt hier de ziel aan van de getormenteerde vrouw die leefde voor de muziek en aan het leven ten onder ging:

'Zij legt de telefoon neer, verbaasd dat het leven nu al opgebruikt is. Haar lichaam wordt een lawine. Haar stem smelt langzaam weg. Dan wordt de wereld heel stil en blauw.'  (p. 15)   Ik heb Roggeman dit gedicht meer dan eens horen lezen, en telkens kon je die stilte ook aanvoelen, niet de leegte want Billie Holiday liet de wereld 'blauw' achter met de kleur van haar stemgeluid, dat altijd blijft. De anderen zijn er, Oscar Peterson, Monk,Powell, Roach, Adderley... De nachten mogen dan duister zijn, het leven vol wonden die zelfs muziek  slechts ten dele kan helen, toch ziet Roggeman uit de schaduwzijde altijd poëzie opduiken, zoals het begin van het gedicht It's only a papermoon :

'Hij laat ergens een hand achter de doorschijnende maan dwalen en ziet zo de schaduw van zijn vingers. Zij vallen donker neer op de toetsen.'  (p.23). Over Jimmy Smith.

De mildheid van de herfst rond Times Square, de onpeilbaarheid van de nachten vol zwarte muziek uit de ziel van muzikanten die zich willen bewijzen in een blanke wereld, al die indrukken vallen samen met verwijzingen naar  'de zwarte drippings/ op een schilderij van Jackson Pollock ' (p.14) of de filmsensatie van rond 1960, de geïmproviseerde film Shadows van John Cassavetes. Wes Montgomery, Bobby Timmons, Dolphy of Ornette Coleman, ze komen en gaan, verdwijnen in een wolk van klanken. Het lijken schimmen die in de nacht opgaan en zeggen 'Ik was hier, ik speelde hier'. In de bundel is veel schaduw aanwezig, terwijl het licht van piano of saxofoon moet komen.         
Jazzmusici zijn passanten, in N.Y. of elders. Het gedicht over Dolphy eindigt in Berlijn, Coleman vindt zichzelf terug in de sneeuw van Stockholm. Het is duidelijk dat ze op zoek zijn , naar warmte en een plek, naar waardering, en geluk, maar hun identiteit valt aan stukken. Dat is prachtig weergegeven in Faces and Places. Een gedicht vol begrip voor de zwervende, rusteloze musici en hun gevecht met het leven, terwijl ze het beste van zichzelf geven:

'Gisteren is een zwart gezicht in de sneeuw. De wind waait de tijd uiteen tot ogenblikken. (...) Op alle plekken zijn gezichten aanwezig en weerklinkt het vermoeden van een lichaam. Een nieuwe schoonheid die zachtjes pijn doet. De ademhaling staat geschilderd in de kou.'     (p. 31)                              

Met een bundel als deze geeft Willem Roggeman de jazzpoëzie ziel, beleving en geschiedenis.

Guy van Hoof     www.guyvanhoof.be

Willem M.Roggeman. Blue Notebook. Antwerpen, Demian, 2006 De dichter leest de gedichten ook op de CD Blue Notebook, met muzikale ondersteuning door Paul van Gysegem,van wie een beeldhouwwerk staat op de hoes,'Misterioso' naar Thelonious Monk.                     info: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

cd notebook

 


Logo

 

Upcoming

No current events.

 

clemenscom logofp

 

WerfrecordsLogo-300
werf-algemeen
vkh logo zwart


Special thanks to our photographers:

Henning Bolte
Cedric Craps
Christian Deblanc

Koen Deleu

Ferdinand Dupuis-Panther
Anne Fishburn

Stefe Jiroflée
Jos L. Knaepen
Jacky Lepage

Nina Contini Melis
Arnold Reyngoudt
Willy Schuyten
Frank Tafuri
Jean-Pierre Tillaert
Guy van de Poel
Cees van de Ven
Marie-Anne Ver Eecke

Jan Vernieuwe

and to our writers:

 

Henning Bolte
Ferdinand Dupuis-Panther
Paul Godderis
Jean-Pierre Goffin
Claude Loxhay
Herman te Loo
Iwein Van Malderen